Thế nào là bệnh gout ?
Gout là một dạng viêm khớp - bệnh xảy ra do sự dư thừa axit uric trong máu và mô cơ thể. Việc điều trị gout để giảm đau đúng và sớm là rất quan trọng. Điều này giúp bệnh nhân trở lại sinh hoạt hàng ngày bình thường và giảm nguy cơ gặp thêm các đợt gout cấp trong tương lai.
Trong trường hợp không điều trị, cơn gout cấp thường kéo dài 1–2 tuần. Nếu đã từng có nhiều đợt gout không điều trị, các đợt gout sau có thể kéo dài lâu hơn.
Nếu tồn tại đủ lâu, axit uric có thể kết tinh thành các tinh thể hình kim, gây viêm và đau dữ dội, ngoài ra còn gây sưng các khớp.
Nên làm gì khi nghi ngờ rằng mình mắc bệnh gout?
Đến khám bác sĩ càng sớm càng tốt. Bác sĩ sẽ kiểm tra và tiến hành xét nghiệm xem người bệnh có bị gout hay không và kê thuốc phù hợp để giảm đau và sưng. Bác sĩ cũng sẽ tư vấn về gout và hướng dẫn thay đổi lối sống nếu cần thiết, đồng thời đánh giá xem liệu bạn có cần điều trị dự phòng để ngừa tái phát hay không.
Các phương pháp điều trị bệnh gout
Việc điều trị bệnh gout dựa trên hai mục tiêu chính:
- Giảm đau của cơn gout cấp tính
- Giảm urat huyết thanh xuống ngưỡng để ngăn ngừa lắng đọng tinh thể urat thêm.
Mục tiêu điều trị trong cơn gout cấp là ức chế viêm và kiểm soát cơn đau. Điều quan trọng cần lưu ý là nếu bệnh nhân không đang điều trị bằng thuốc hạ axit uric tại thời điểm cơn gout cấp xảy ra thì đây không phải là thời điểm để bắt đầu điều trị. Tuy nhiên, nếu bệnh nhân đang điều trị bằng thuốc hạ axit uric tại thời điểm cơn gout cấp xảy ra, thì không nên ngừng thuốc.
1. Điều trị cơn đau gout cấp tính
NSAIDs (thuốc kháng viêm không steroid)
Các cơn gout cấp thường được điều trị bằng NSAIDs như diclofenac, naproxen, celecoxib,…. hoặc ibuprofen — giúp giảm đau, đỏ và sưng. Thuốc rất hiệu quả và không chứa steroid. Tuy nhiên, NSAIDs có thể gây khó tiêu hoặc đau bụng. Đôi khi gây loét dạ dày, chảy máu hoặc nổi mẫn đỏ. NSAIDs có thể làm nặng hen suyễn, suy tim, suy thận hoặc tăng huyết áp, nhưng các tác dụng phụ nghiêm trọng này hiếm gặp khi dùng ngắn hạn. NSAIDs nên dùng liều thấp nhất có hiệu quả và trong thời gian ngắn nhất có thể.
Không nên dùng aspirin để điều trị gout vì có thể làm tăng axit uric. Tuy nhiên, aspirin liều thấp (75 mg/ngày) dùng phòng ngừa bệnh lý tim mạch vẫn có thể tiếp tục vì không làm tăng axit uric đáng kể.
Một số NSAIDs như ibuprofen có thể mua không cần đơn. Hãy báo bác sĩ nếu đang dùng ibuprofen, vì NSAIDs liều cao có thể nguy hiểm.
Nếu được kê NSAID, hãy bắt đầu dùng ngay khi khởi phát cơn gout và tiếp tục vài ngày sau khi hết triệu chứng.
Colchicine
Colchicine là thuốc điều trị gout cấp từ lâu đời, chiết xuất từ cây colchicum (cây nghệ tây mùa thu). Thuốc khá hiệu quả nhưng ít được dùng hơn vì chúng gây ra buồn nôn hoặc tiêu chảy. Liều hiện nay thường dùng: 1–2 viên, 2–3 lần/ngày. Thuốc thường dùng trong 3 ngày vì dùng lâu hơn có thể gây ra buồn nôn và tiêu chảy. Đau và sưng khớp thường giảm sau 12 giờ và thường hết hẳn sau khi dùng thuốc 48 - 72 giờ. Nếu uống lại thì đợt uống mới phải cách lần uống cũ 3 ngày nếu không thì colchicin có thể gây độc vì thuốc có thể bị tích tụ.
Corticosteroid
Nếu NSAID hoặc colchicine không hiệu quả, hoặc bệnh nhân không dùng được do bệnh dạ dày hoặc thận, bác sĩ có thể chỉ định bệnh nhân dùng corticosteroid. Thuốc có thể tiêm trực tiếp vào khớp, tiêm bắp, hoặc uống trong 5–7 ngày. Không nên điều trị dài hạn với corticosteroid vì gây ra những tác dụng phụ nghiêm trọng: tăng cân, phù, tăng huyết áp, tăng đường huyết, loãng xương, teo cơ và da.
2. Dự phòng tái phát gout
Nếu bệnh nhân có nhiều cơn gout rất đau và axit uric vẫn cao, bác sĩ sẽ chỉ định dùng thuốc hạ axit uric máu. Thuốc phải uống liên tục hằng ngày, sau khi cơn gout cấp đã hết. Điều quan trọng cần lưu ý là bất cứ khi nào bắt đầu điều trị hạ axit uric, đều có nguy cơ gây bùng phát bệnh gout. Cần có kế hoạch quản lý nếu điều này xảy ra. Điều này thường có thể tránh được bằng cách dùng đồng thời các thuốc dự phòng (steroid, colchicine, NSAID) với liệu pháp hạ axit uric.
Allopurinol
Allopurinol là thuốc được dùng nhiều nhất. Thường bắt đầu sau khi cơn gout cấp đã ổn ít nhất 1 tuần vì bắt đầu allopurinol sớm có thể làm cơn gout kéo dài hoặc khởi phát thêm cơn gout. Bệnh nhân thường được cho thêm colchicine liều thấp hoặc NSAID trong 3–6 tháng đầu để phòng gout tái bùng phát. Không ngừng allopurinol trong đợt gout cấp. Khoảng 5% bệnh nhân bị nổi ban. Nếu có, hãy báo ngay với bác sĩ ngay vì có thể gây ra những tác dụng phụ nghiêm trọng.
Febuxostat
Dùng cho bệnh nhân không dung nạp allopurinol hoặc không đáp ứng dù đã dùng liều tối ưu. Thuốc có hiệu lực mạnh hơn, dùng cho người suy thận mức độ nhẹ đến trung bình. Không dùng cho bệnh nhân có bệnh tim thiếu máu cục bộ (đau thắt ngực).
3. Lối sống
Chế độ nghỉ ngơi: khi nghỉ ngơi hãy kê cao khớp, dùng chăn hoặc gối ôm để nâng cao khớp tránh để chúng đè vào khớp. Đắp đá hoặc nhúng chân vào nước lạnh có thể giúp giảm đau.
Chế độ ăn: Người bệnh gout nên hạn chế các thực phẩm giàu purin như: gan, thận, lòng, hải sản có vỏ (sò, điệp), tôm…. Đồng thời tránh đồ uống có cồn như rượu, bia. Việc này giúp giảm nồng độ axit uric trong máu và ngăn ngừa nguy cơ hình thành tinh thể urat gây đau và viêm.
Ngoài ra, béo phì là yếu tố làm tăng nguy cơ mắc gout, vì vậy nên duy trì cân nặng hợp lý. Một chế độ ăn lành mạnh, giảm chất béo, giảm đạm từ thịt đỏ, và tăng cường rau xanh, trái cây, cùng với sữa ít béo sẽ giúp cải thiện sức khỏe tổng thể và giảm nguy cơ tái phát gout.
Thận trọng: thuốc lợi tiểu (đặc biệt nhóm thiazide) có thể tăng nguy cơ gout — hỏi bác sĩ nếu có thể đổi thuốc, nhưng tuyệt đối không tự ý ngừng thuốc.
Tài liệu tham khảo
1. Bộ Y tế. Dược thư Quốc gia Việt Nam 2022. Hà Nội: NXB Y học; 2022.
2. Johns Hopkins Arthritis Center. Gout Treatment. 2023.
3. UK Gout Society. All About Gout and Treatments. 2016.
DS. Nguyễn Thị Kim Anh- Khoa Dược
Bệnh viện Đa khoa Khu vực Thủ Đức
