Ngày 19/3/2026 một phụ nữ 63 tuổi thường trú tại phường Đông Hòa, Tp.HCM nhập viện chỉ với triệu chứng tưởng chừng quen thuộc trong cấp cứu tiêu hóa: nôn ra máu.
Nhưng phía sau triệu chứng đó lại là một biến chứng hiếm gặp và cực kỳ nguy hiểm – phình động mạch chủ bụng vỡ vào tá tràng (Aortoenteric fistula – AEF), gây xuất huyết tiêu hóa ồ ạt, tỷ lệ tử vong rất cao. Triệu chứng điển hình bao gồm đau bụng, khối u đập theo nhịp tim và đi ra máu đỏ tươi, cần được phẫu thuật cấp cứu.
Trước khi nhập viện
Bệnh nhân nữ 63 tuổi nhập viện vì:
- Nôn ra máu đỏ bầm kèm thức ăn
- Chóng mặt
- Mệt nhiều
Tiền sử bệnh của bệnh nhân khá phổ biến ở người lớn tuổi:
- Đái tháo đường
- Tăng huyết áp
- Rối loạn mỡ máu
- Thường xuyên dùng thuốc giảm đau do đau nhức khớp
Khi vào viện, tình trạng bệnh nhân tạm thời ổn định:
- Huyết áp 100/60 mmHg
- Mạch 89 lần/phút
- Bệnh nhân còn tỉnh táo
Bụng mềm, đau vùng thượng vị.
Bệnh nhân được nội soi dạ dày cấp cứu, tuy nhiên không phát hiện được vị trí chảy máu.
Diễn tiến bất ngờ
Sau đó, bệnh nhân được chụp CT mạch máu bụng.
Hình 1: hình ảnh túi phình động mạch trên CTA
Kết quả cho thấy: Phình động mạch chủ bụng dạng túi ngay dưới động mạch thận.
Chỉ trong thời gian ngắn sau đó, tình trạng bệnh nhân xấu đi nhanh chóng:
- Da xanh, niêm nhợt
- Tiêu phân đỏ tươi
- Mạch tăng 116 lần/phút
- Huyết áp tụt xuống 80/40 mmHg
Các bác sĩ lập tức nghĩ đến một tình huống rất nguy hiểm nhưng dễ bị bỏ sót là Phình động mạch chủ bụng vỡ vào tá tràng.
Bệnh nhân được hội chẩn khẩn với bác sĩ chuyên khoa Ngoại Lồng ngực - Mạch máu và chuyển mổ cấp cứu ngay lập tức.
Trong mổ, các bác sĩ phát hiện:
Phình động mạch chủ bụng đã vỡ và thông vào tá tràng đoạn D3. Đây chính là nguyên nhân gây xuất huyết tiêu hóa ồ ạt và sốc mất máuở người bệnh này. Bệnh nhân được khâu lại lỗ thủng tá tràng và thay đoạn phình động mạch chủ bằng mảnh ghép mạch máu nhân tạo.
Ca phẫu thuật kéo dài gần 7 giờ, do ê-kíp Ngoại Lồng ngực – Mạch máu và Gây mê hồi sức thực hiện, với BS CKII Phạm Đình Hưng phụ trách chính.
Sau phẫu thuật, bệnh nhân được hồi sức tích cực, theo dõi sát nguy cơ nhiễm trùng và chăm sóc hậu phẫu.
Hiện tại, bệnh nhân đã tỉnh táo, tình trạng ổn định và dự kiến xuất viện trong thời gian tới.
Hình 2: BS Dư Minh Ngà thăm khám Bệnh nhân sau phẫu thuật
Rò động mạch chủ – tá tràng là một biến chứng cực kỳ hiếm của phình động mạch chủ bụng nhưng tỷ lệ tử vong rất cao nếu không được phát hiện và can thiệp kịp thời.
Bệnh thường có một dấu hiệu cảnh báo gọi là “herald bleed” – tức một đợt xuất huyết tiêu hóa nhẹ báo trước, sau đó có thể nhanh chóng tiến triển thành xuất huyết ồ ạt và sốc mất máu dẫn để tử vong.
Điều đáng chú ý là:
- Nội soi tiêu hóa có thể không phát hiện được nguyên nhân
- CT mạch máu (CTA) là phương tiện chẩn đoán quan trọng giúp phát hiện tổn thương mạch máu và định hướng xử trí kịp thời.
Thông điệp từ ca bệnh
Ở bệnh nhân lớn tuổi có bệnh tim mạch nền, khi xuất hiện xuất huyết tiêu hóa không rõ nguyên nhân, đặc biệt khi nội soi không tìm thấy tổn thương, cần nghĩ đến những nguyên nhân hiếm nhưng cực kỳ nguy hiểm như rò động mạch chủ – tá tràng.
Đây là một cấp cứu ngoại khoa tối khẩn, đòi hỏi:
- Chẩn đoán nhanh
- Phối hợp đa chuyên khoa
- Phẫu thuật kịp thời
Người dân không nên chủ quan khi xuất hiện các dấu hiệu như nôn ra máu hoặc đi ngoài ra máu, dù lượng ít hay nhiều, mà cần đến cơ sở y tế để được thăm khám kịp thời.
Đặc biệt, người lớn tuổi có các bệnh nền như tăng huyết áp, đái tháo đường, rối loạn mỡ máu hoặc bệnh tim mạch cần nâng cao cảnh giác vì đây là nhóm nguy cơ cao. Việc tự ý sử dụng thuốc giảm đau kéo dài có thể làm che lấp triệu chứng và làm nặng thêm tình trạng xuất huyết, do đó cần tuân thủ hướng dẫn của bác sĩ.
Bên cạnh đó, khám sức khỏe định kỳ đóng vai trò quan trọng trong việc phát hiện sớm các bệnh lý mạch máu nguy hiểm.
Khi có các dấu hiệu bất thường như đau bụng dữ dội, chóng mặt, mệt lả, da xanh hoặc vã mồ hôi, người bệnh cần đến bệnh viện ngay vì đây có thể là dấu hiệu của tình trạng nguy hiểm.
BS Dư Minh Ngà _ Khoa Ngoại tiết niệu - Lồng ngực
Bệnh viện Đa khoa khu vực Thủ Đức
